Երևանում նշվեց Ջազի միջազգային օրը
Ամեն տարի ապրիլի 30-ին ամբողջ աշխարհում նշվում է Ջազի միջազգային օրը՝ երաժշտական մի տոն, որը միավորում է մշակույթներ, ժողովուրդներ և սերունդներ։ Այս օրը հիմնադրվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից՝ ընդգծելու ջազի դերը որպես ազատության, ստեղծագործականության և միջմշակութային երկխոսության խորհրդանիշ։ Ջազը պարզապես երաժշտական ուղղություն չէ․ այն մտածողություն է, ինքնարտահայտման ձև, որը ծնվել է պայքարի և ազատության ձգտման միջավայրում և դարձել համամարդկային լեզու։
Հայաստանում ջազը վաղուց արդեն ունի իր յուրահատուկ դիմագիծը։ Հայկական ջազի ձևավորման և զարգացման գործում մեծ դեր են ունեցել Կոնստանտին Օրբելյանը, Արտեմի Այվազյանը և ժամանակակից հայկական ջազի առանցքային ներկայացուցիչներից Լևոն Մալխասյանը։ Այսօր հայկական ջազը շարունակում է զարգանալ՝ ներկայանալով նաև միջազգային հարթակներում։
Լևոն Մալխասյանը՝ «Մալխաս», հայկական ջազի ամենակարևոր և ազդեցիկ դեմքերից է՝ դաշնակահար, կոմպոզիտոր, կազմակերպիչ և ջազային մշակույթի ակտիվ տարածող։ Չնայած նրան, որ նա սկզբում ստացել է դասական երաժշտական կրթություն, սակայն շատ արագ տարվել է ջազով՝ այն ժամանակ, երբ Խորհրդային Միությունում ջազը դեռևս լիովին ընդունված չէր։ Չնայած այդ սահմանափակումներին՝ Մալխասյանը ձևավորեց իր սեփական ոճը՝ համադրելով ամերիկյան ջազի լեզուն հայկական մեղեդայնության և ռիթմիկ մտածողության հետ։ 1970-80-ականներին նա արդեն ճանաչված անուն էր ոչ միայն Հայաստանում, այլև ԽՍՀՄ ջազային շրջանակներում։ Մալխասյանը համագործակցել է բազմաթիվ միջազգային երաժիշտների հետ և հանդես եկել հեղինակավոր բեմերում՝ ներկայացնելով հայկական ջազը որպես ինքնուրույն երևույթ։
1990-ականներից հետո նրա դերը դարձավ առավել լայն՝ ոչ միայն որպես կատարող, այլ նաև որպես մշակութային կազմակերպիչ։ Նա հիմնեց Երևանի ամենահայտնի ջազային վայրերից մեկը՝ «Մալխաս ջազ ակումբը», որը երկար տարիներ դարձավ հայկական ջազի կենտրոնական հարթակը։ Այդ ակումբը կարևոր դեր խաղաց նոր սերնդի երաժիշտների ձևավորման մեջ։
Լևոն Մալխասյանը նաև Երևանի միջազգային ջազ փառատոնների կազմակերպիչներից է և մեծ ներդրում ունի Հայաստանում ջազային կյանքի ակտիվացման գործում։ Նրա գործունեության շնորհիվ Երևանը հաճախ ընկալվում է որպես տարածաշրջանի ջազային կարևոր կենտրոններից մեկը։
Լևոն Մալխասյանը մինչ օրս շարունակում է ակտիվ ստեղծագործական գործունեությունը՝ հանդես գալով համերգներով, աջակցելով երիտասարդ երաժիշտներին և պահպանելով ջազի կենդանի ավանդույթը Հայաստանում:
Հայկական ջազային մշակույթում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև դաշնակահար և կոմպոզիտոր Գարի Քեոսայանը։ Նրա ստեղծագործությունը հետաքրքիր կերպով համադրում է ջազային ավանդույթը ժամանակակից երաժշտական մտածողության հետ՝ ձևավորելով հնչյունային գեղեցիկ միջավայր:
Հատկանշական է, որ վերջերս՝ ապրիլի 25-ին, Արամ Խաչատրյանի անվան մեծ համերգասրահում տեղի ունեցավ լեգենդար ջազմեն Գարի Քեոսայանի հոբելյանական համերգը՝ «60 տարի բեմում» խորագրով։ Երաժշտական երեկոն անցկացվեց «Jazz for Peace» նախագծի շրջանակում և դարձավ մշակութային կյանքի վառ իրադարձություն՝ ընդգծելով նրա ստեղծագործական ուղու շարունակական արդիականությունն ու ազդեցությունը։
Հայաստանում ջազային մշակույթի զարգացման մեջ առանձնահատուկ դեր են ունեցել նաև ջազ ակումբները, որոնք դարձել են ոչ միայն երաժշտական վայրեր, այլև կենդանի մշակութային միջավայրեր։ Դրանց մեջ առանցքային տեղ ունի Մալխաս Ջազ ակումբը, որը հիմնադրել է Լևոն Մալխասյանը։ Այս ակումբը տարիներ շարունակ եղել է Երևանի ջազային կյանքի կենտրոնը՝ հյուրընկալելով ինչպես հայ, այնպես էլ միջազգային երաժիշտների։ Այստեղ ձևավորվել է յուրահատուկ մթնոլորտ, որտեղ ջազը հնչում է ոչ թե որպես բեմական շոու, այլ որպես կենդանի, իմպրովիզացիոն արվեստ։
Երևանում գործում են նաև այլ կարևոր երաժշտական հարթակներ, որոնք նպաստում են ջազի զարգացմանը։ Դրանց թվում են ակումբներ և մշակութային տարածքներ, որտեղ պարբերաբար կազմակերպվում են ջեմ սեշններ, համերգներ և ձևավորվում են միջազգային համագործակցություններ։ Այս կենտրոնները կարևոր դեր ունեն երիտասարդ երաժիշտների համար՝ ստեղծելով հնարավորություն ելույթ ունենալու և միջազգային երաժիշտների հետ շփվելու համար։
Ջազ ակումբները Հայաստանում ընդհանուր առմամբ ունեն մի կարևոր առանձնահատկություն․ դրանք ոչ միայն համերգային վայրեր են, այլ նաև ստեղծագործական դպրոցներ՝ կենդանի շփման և երաժշտական երկխոսության միջավայրեր։ Արսդյունքում հայկական ջազը զարգանում է ոչ միայն բեմերում, այլ նաև հենց այսպիսի փոքր, բայց կենսական մշակութային կենտրոններում, որտեղ ձևավորվում է նոր սերնդի երաժշտական մտածողությունը։
Ալմաստ Մուրադյան
